ZİHİNSEL, DUYGUSAL VE SOSYAL SAĞLIK

1. Ruhsal ve Sosyal Sağlık Sorunları

1.1. Sınav Kaygısı ve Yönetimi

Sınav kaygısı, bireylerin performansını olumsuz etkileyebilen yaygın bir stres tepkisidir. Bu kaygıyı azaltmak için kullanılabilecek etkili bir yöntem doğru nefes alma tekniğidir.

Nefes Egzersizi Tekniği:

Adım 1: Sağ el göğsün, sol el ise karnın üzerine yerleştirilir.

Adım 2: Burundan nefes alırken içten 4'e kadar sayılır ve bu sırada sadece karın bölgesinin (sol elin olduğu yer) şişmesi hedeflenir. Göğüs kafesi (sağ el) hareket etmemelidir.

Adım 3: Nefes tutulur ve tekrar 4 saniye beklenir.

Adım 4: Nefes, 4 saniye boyunca yavaşça ağızdan verilir.

Bu döngü, kaygıyı azaltmak için tekrarlanabilir. Görsel anlatımda bu süreç "4 saniye burundan nefes al", "4 saniye bekle", "4 saniye ağızdan nefes ver" ve "4 saniye bekle" döngüsü olarak şematize edilmiştir.

Resim: Nefes egzersizleri

1.2. Akran Zorbalığı ve Mücadele Yöntemleri

Akran zorbalığı, gençlerin sosyal ve psikolojik gelişimini olumsuz etkileyen önemli bir sorundur. Zorbalıkla mücadele, bireysel, ailesel ve kurumsal düzeyde bilinçli adımlar gerektirir.

Mücadele Stratejileri:

Okulda Şiddeti Önleme Yöntemleri:

Kurumsal Destek Mekanizmaları: Şiddete uğrayan veya uğrama tehlikesi bulunan kişiler için çeşitli destek hatları ve merkezler mevcuttur.

2. Sağlığa Zararlı Alışkanlıklar ve Bağımlılık

Bağımlılık, bireyin özgürlüğünü kısıtlayan, sağlığını bozan ve onu gerçeklerden uzaklaştıran bir durumdur. Tütün, alkol, madde ve teknoloji bağımlılığı en yaygın türleridir.

2.1. Tütün Ürünleri ve Sigara Bağımlılığı

Sigara, dünyada ve Türkiye'de önemli bir halk sağlığı sorunudur. Tütün ürünleri 4000'den fazla kimyasal madde içerir.

Sigaradaki Zararlı Maddelerden Bazıları:

Resim: Sigaradaki zararlı maddelerden bazıları

Sağlığa Etkileri: Nikotin, sigaranın asıl bağımlılık yapan maddesidir. Pasif içicilik, sigara içmeyenlerin de sigara dumanına maruz kalarak zarar görmesidir. Özellikle çocukların tütün dumanına karşı daha hassas olduğu belirtilmektedir.

Resim: Sigara içenlerde hastalıklara yakalanma riski

Ayrıca sigara kullanımı; kalp ve damar hastalıkları, damar tıkanıklığına bağlı felç, mide rahatsızlıkları, cilt kanseri, ağız kokusu, dişlerde sararma ve erken doğuma bağlı gelişim bozuklukları gibi pek çok soruna yol açar.

2.2. Alkol Bağımlılığı

Alkol, sigaradan sonra en yaygın kullanılan zararlı maddedir. Beden ve ruh sağlığı üzerinde olumsuz etkiler yaratır. Merkezî sinir sisteminin çalışmasını bozarak denge, bilinç, düşünme ve kaygı gibi zihinsel ve ruhsal süreçleri olumsuz etkiler.

Toplumsal ve Bireysel Etkileri:

DSÖ Araştırmasına Göre Alkolün Sebep Olduğu Olay Oranları (Türkiye Dahil 30 Ülke):

Resim: Alkole bağlı sebepler

2.3. Madde Bağımlılığı

Madde bağımlılığı, vücudun işlevlerini olumsuz yönde etkileyen maddelerin kullanılması ve bırakılamamasıdır. Bu maddeler merkezî sinir sistemini etkileyerek fiziksel ve psikolojik tahribata yol açar.

Fiziksel ve Davranışsal Etkileri:

Madde kullanımına başlama nedenleri arasında merak, arkadaş baskısı, bir gruba dahil olma isteği, eğlenmek ve sorunlardan kaçmak yer almaktadır. Korunmanın en etkili yolu, bu tür maddelere karşı bilgili ve bilinçli olmak, "hayır" diyebilme becerisi geliştirmek ve öz güven sahibi olmaktır.

2.4. Teknoloji Bağımlılığı

Teknolojinin aşırı kullanımı, fiziksel ve sosyal alanlarda çeşitli sorunlara yol açmaktadır.

Yol Açtığı Sorunlar:

Kontrol ve Önleme Yöntemleri:

Çocuk ve Ergenler İçin Önerilen Ekran Süreleri:

Resim: Teknoloji kullanma süreleri

2.5. Bağımlılıkla Mücadelede Destek Kurumları

3. İlk Yardım Bilgisi ve Uygulamaları

İlk yardım, herhangi bir kaza ya da yaşamı tehlikeye düşüren bir durumda, sağlık görevlileri gelinceye kadar hayatın kurtarılması ya da durumun kötüleşmesini önlemek amacıyla olay yerinde, tıbbi araç gereç aranmaksızın mevcut imkânlarla yapılan ilaçsız uygulamalardır.

3.1. İlk Yardım ve Acil Yardım Arasındaki Farklar

Resim: İlk yardım ve acil yardım arasındaki farklar

3.2. İlk Yardımcının Nitelikleri ve Sorumlulukları

İlk yardımcı olabilmek için Sağlık Bakanlığı tarafından yayımlanmış olan İlk Yardım Yönetmeliği'ne göre belirli şartları sağlamak gerekmektedir:

3.3. Olay Yeri Değerlendirmesi ve Güvenlik

İlk yardımcının ilk görevi, hem kendisinin hem de çevredeki diğer insanların can güvenliğini sağlamaktır.

Olay Yeri Değerlendirme Adımları:

  1. Güvenlik Önlemleri: Gerekli güvenlik önlemleri alınmalıdır. Örneğin bir trafik kazasında, kaza yerine görünür biçimde üçgen reflektörler yerleştirilmeli, aracın el freni çekilmeli ve kontağı kapatılmalıdır.
  2. Durum Tespiti: Olayın ne olduğu, nasıl gerçekleştiği, tehlikenin devam edip etmediği, kaç hasta veya yaralı olduğu ve onlara ne tür bir yardım gerektiği belirlenmelidir.
  3. Müdahale: Yaralılar hızla değerlendirilmeli, paniğe kapılmaları engellenmeli ve nazik bir şekilde müdahale edilmelidir.

3.4. Acil Durum İletişimi: 112

Türkiye'de tüm acil çağrılar (110 Yangın, 155 Polis, 156 Jandarma vb.) tek bir numara olan 112 altında birleştirilmiştir. 112'yi ararken dikkat edilmesi gerekenler:

3.5. Temel İlk Yardım Uygulamaları

İlk Yardımın ABC'si:

Kanamalarda İlk Yardım:

Şok Durumunda İlk Yardım: Şok belirtileri arasında kan basıncında düşme, hızlı ve zayıf nabız, hızlı solunum, ciltte soğukluk ve nemlilik, endişe, baş dönmesi ve bilinç seviyesinde azalma yer alır. Uygulama:

  1. Hasta/yaralı sırt üstü yatırılır.
  2. Bacakları 30 cm kadar yukarı kaldırılır (Şok Pozisyonu).
  3. Üzeri örtülerek sıcak tutulur.
  4. Tıbbi yardım (112) gelene kadar yanında beklenir.

Zehirlenmelerde İlk Yardım:

UZEM, Sağlık Bakanlığı Refik Saydam Hıfzıssıhha Merkezi Başkanlığı bünyesinde faaliyet göstermektedir.

Orjinal Kitap İçin Tıkla

Çalışma Soruları

  1. İnsan vücudunda stresin yol açabileceği rahatsızlıklardan beş tanesini yazınız.

    2. Şeker hastalığı, kalp hastalıkları, yüksek tansiyon, kanser, ülser.

  2. Şiddetin birey üzerindeki etkilerinden olan akran zorbalığı hakkında bilgi veriniz.

    3. Akran zorbalığı, bir öğrencinin bir ya da daha fazla öğrenci tarafından tekrar eden biçimde olumsuz davranışlara maruz kalmasıdır.

  3. Sigaranın yol açtığı sağlık sorunlarından beş tanesini yazınız.

  4. Lise çağında bulunan bir öğrenci için günlük teknoloji kullanım süresi ne kadar olmalıdır?

    5. 2 saat

  5. Herhangi bir kaza ya da yaşamı tehlikeye düşüren durumda sağlık görevlilerinin yardımı sağlanıncaya kadar hayatın kurtarılması ya da durumun daha da kötüye gitmesini önleyebilmek amacıyla olay yerinde tıbbi araç gereç aramaksızın mevcut araç ve gereçlerle yapılan ilaçsız uygulamalara ne ad verilir?

    6. İlk yardım

  6. Hastalık ve kaza nedeniyle sağlığı tehlikeye girmiş kişiye, sağlık personeli tarafından tıbbi araç gereç ve ilaç kullanılarak yapılan uygulamalara ne ad verilir?

    7. Acil yardım

  7. Sağlık bakanlığı tarafından yayımlanmış olan İlk Yardım Yönetmeliğine göre ilk yardımcı olmak için hangi şartlar aranmaktadır?

  8. İlk yardımın temel uygulamaları nelerdir?

    9. Koruma, Bildirme, Kurtarma

  9. İlk yardımcı, hasta veya yaralının yaşamını korumak ve sürdürmesini sağlamak için ilk yardımın ABC sini uygulamak zorundadır. Öncelikle bilinç kontrol edilmeli, bilinç kapalı ise ABC kuralları uygulanmalıdır. Buna göre ABC neleri ifade etmektedir?

  10. Zehirlenme, vücuda zehirli (toksik) bir maddenin girmesi sonucu normal fonksiyonların bozulması olayıdır. Vücuda giriş yollarına göre kaç çeşit zehirlenme vardır?